Khi nào blogger NÊN và KHÔNG NÊN làm việc miễn phí?

Share on facebook
Share on pinterest
Share on linkedin

This post is also available in English (coming soon).

Với kinh nghiệm viết blog từ năm 2016 và gặp đủ mọi thể loại “khách hàng” và khách hàng khác nhau, Quyên có thể tự tin phán rằng trên bước đường viết blog chuyên nghiệp của mình, blogger sẽ gặp vô vàn những lời đề nghị làm việc miễn phí… vô cùng hấp dẫn, hứa hẹn sẽ đưa tên tuổi của bạn lên một tầm quốc tế!

Nghe thấy ghê hông?

Làm việc miễn phí luôn!!!

Thật ra, làm việc miễn phí không có gì là sai cả, ví dụ như làm tình nguyện, hoặc đi làm thực tập không lương (rất phổ biến ở châu Âu nhé).

Nó chỉ sai ở chỗ nhiều công ty lợi dụng sự ngây thơ và thiếu kinh nghiệm của những blogger mới vào nghề để bắt họ phải lao động chất xám với cái giá 0 đồng, và ngược lại, nhiều blogger cũng chưa thể tự định giá bản thân để biết được khi nào mình NÊN và KHÔNG NÊN làm việc miễn phí.

Làm việc miễn phí 01

Khi nào blogger NÊN và KHÔNG NÊN làm việc miễn phí?

Như đã chia sẻ trong bài Làm thế nào để trở thành blogger & kiếm tiền từ đam mê, Quyên đã từng ngây thơ lọt vô cái bẫy “go viral” hấp dẫn này.

Nhưng riết rồi khôn ra, giờ thì hiếm khi nào Quyên làm việc miễn phí, trừ khi đó là bạn bè rất thân nhờ vả, hoặc mình còn “nợ” người ta một điều gì thì giờ quay qua “trả” mà thôi.

Tất nhiên là cuộc sống luôn xuất hiện những câu hỏi khó có thể tìm được câu trả lời kiểu đúng – sai, có – không. Lúc nào cũng tồn tại một “vùng xám” khiến ta phải đắn đo suy nghĩ nên làm thế nào cho đúng, cho hợp lý, cho “phải đạo”.

Nếu vẫn còn đắn đo chưa biết nên NO hay YES thì đây là một số tình huống mà bạn NÊN/CÓ THỂ nhận làm việc miễn phí:

1. Làm việc có ích cho cộng đồng

Chẳng hạn như viết blog hoặc tham gia các chiến dịch digital marketing cho những tổ chức từ thiện, tổ chức hoạt động vì môi trường, bảo vệ động vật, cứu trợ thiên tai, bảo vệ và chăm sóc trẻ em, v.v… là những việc mà cá nhân Quyên sẽ tích cực tham gia mà không bao giờ phàn nàn hay đòi hỏi về chuyện chi phí.

Làm miễn phí hay làm với một mức chi phí thấp cũng được, miễn công việc đó có ích cho cộng đồng, cho xã hội là được.


2. Công việc của bạn thật sự có thể “go viral”

(Công việc ở đây, với blogger có thể hiểu là một bài viết/hình ảnh hoặc bất cứ thứ gì liên quan tới công việc viết blog. Đối với những freelancer trong các lĩnh vực khác như đồ họa, thiết kế, IT, viết lách này kia thì còn… tùy duyên nha, hahaha!)

Để biết được bài viết có khả năng “go viral” hay không, trước khi nhận lời, blogger nên tìm hiểu kỹ về công ty/tổ chức đứng ra mời bạn làm việc.

Họ có đáng tin cậy hay không, website của họ nhìn như thế nào (có chỉn chu hay không hay lộn xộn/không chuyên nghiệp), họ làm marketing ra sao, lượng tương tác trên MXH của họ cao hay thấp, có “thật” hay không (hay là mua like giả, một page cả trăm ngàn lượt like nhưng tương tác chỉ lèo tèo một nhúm), v.v… Đó là những yếu tố quyết định việc hợp tác với họ có thể giúp bạn “go viral” hay flop luôn!

Trước đây, Quyên từng nhận một vài công việc miễn phí vì tin vào lời hứa (Cuội) của những người hợp tác như dẫn link về blog, share bài viết tới độc giả của họ, đề cập tới tên mình trên blog hoặc newsletter cho khách hàng, blah blah blah.

Sau này, những lời đề nghị như vậy thường được reply lại bằng một lời đề nghị hợp tác có trả phí từ phía Quyên. Nếu cả hai bên cùng có được tiếng nói chung thì tiếp tục làm việc, còn không thì… tiễn vong!

Hiện giờ, thỉnh thoảng Quyên cũng có hợp tác với một số báo và tạp chí ở Việt Nam mới mức phí rất thấp, có khi là miễn phí. Đơn giản vì Quyên biết là một bài hợp tác với họ ở thời điểm đó có thể giúp đẩy thương hiệu cá nhân của mình – blogger du lịch châu Âu Misa Gjone – đến một lượng độc giả và đối tác tiềm năng nhất định.

Còn làm thế nào để biết được những điều đó thì Quyên có 2 gợi ý nho nhỏ:

  • Học hỏi từ chính kinh nghiệm của bạn (sai riết rồi sẽ có lúc biết được khi nào là đúng), và
  • Hiểu được mình và thương hiệu cá nhân của mình đang ở tầm nào trong giới làm nghề để có thể đưa ra quyết định đúng.

3. Ghi điểm cho CV/portfolio của bạn

Tự thân việc viết blog và trở thành blogger đã là một công việc hoàn toàn miễn phí. Không ai trả phí để bạn viết blog, mà bạn cũng không thu tiền của người đọc (kiểu subscription) để chi trả các chi phí cho blog cả.

Thế nhưng, chính cái blog mà bạn ngày đêm cày content cho nó, tích cực mang đi chia sẻ khắp nơi để thu hút độc giả, một ngày nào đó sẽ có thể giúp bạn tìm được một công việc như ý. Bản thân Quyên là một ví dụ luôn!

Như có đề cập trong bài viết này thì Quyên có thời gian giữ vị trí Marketing Coordinator cho một công ty nhỏ ở Oslo. Khi phỏng vấn, MarCom Manager lúc bấy giờ (bây giờ đã lên Head of Marketing) có nói là rất ấn tượng với trang Blog du lịch của Quyên (misagjone.com) và quyết định gọi phỏng vấn cũng như nhận Quyên vào vị trí đó.

Một người bạn của Quyên ở Thụy Điển, hiện làm việc cho tập đoàn H&M, cũng từng chia sẻ câu chuyện tìm việc tương tự như vậy. Bạn đó hiện sở hữu trang Blog nhà Tí Tũn – một trang blog gia đình rất xinh xắn!

Việc viết blog nói chung là vậy, và việc nhận những lời mời “hợp tác” miễn phí đôi khi cũng có hiệu ứng tương tự.

Tất nhiên là có khi ngay lúc đồng ý nhận việc, bạn sẽ không thể biết được tương lai sự hợp tác này có thể dẫn đến đâu, nhưng một lần nữa, kinh nghiệm và trực giác sẽ giúp bạn biết được mình phải làm gì. Còn lại thì… trông chờ vào sự may mắn của bản thân thôi!


4. Giúp bạn có thêm kinh nghiệm mới

Khi nhận được lời đề nghị hợp tác miễn phí, hãy tìm hiểu thật kỹ về bản chất công việc (đại loại như JD) trước khi nói không.

Nếu đó là cơ hội để bạn học hỏi thêm một kỹ năng mới, hoặc có thêm kinh nghiệm trong một lĩnh vực nào đó mà bạn cảm thấy thật sự hứng thú và có liên quan tới mình, có thể giúp ích cho việc phát triển blog hoặc phát triển các cơ hội nghề nghiệp sau này, v.v… thì có thể xem việc làm việc miễn phí như một hình thức trao đổi qua lại. Bạn trao đổi sức lao động, và đối tác trao cho bạn kinh nghiệm và kỹ năng.

Những việc như thế này, rất tiếc, thường không nhiều. Nhưng cũng vì không nhiều nên một khi cơ hội xuất hiện, hãy tìm hiểu thật kỹ và nắm bắt ngay lấy nó. Đôi khi, cơ hội không đến lần thứ hai.


5. Network!

Hẳn bạn đã biết là trong giới freelancer nói riêng và trong hầu như tất cả mọi ngành nghề nói chung, network cực kỳ quan trọng. Cái này Quyên không cần phải biên thêm dài dòng.

Nếu sự hợp tác miễn phí này là cơ hội để bạn mở rộng network thì, một lần nữa, hãy cân nhắc thật kỹ. Nếu network này có liên quan tới lĩnh vực mà bạn đang viết blog hoặc có thể có lợi cho con đường phát triển sự nghiệp của bạn trong tương lai, đừng ngần ngại “say yes”. Nó giống như một kiểu “chi phí cơ hội” mà việc làm miễn phí này có thể mang đến cho bạn.

Tiền có thể kiếm lúc này hoặc lúc khác, nhưng cơ hội và network không phải lúc nào cũng có sẵn, nhất là với giới blogger hiện đang cạnh tranh hơi bị cao trong thời buổi 4.0.

Vậy thì khi nào bạn KHÔNG NÊN làm việc miễn phí?

Trước tiên là khi trường hợp của bạn rơi vào hoàn cảnh trái ngược 180º với 5 điều Quyên vừa mới chia sẻ ở trên, nghĩa là việc hợp tác đó không mang lại cho bạn khả năng viral, không mang mục đích nhân đạo, không giúp ích gì cho kỹ năng/kinh nghiệm của bạn, không mang tới network, v.v…

Bên cạnh đó, bạn KHÔNG NÊN làm việc miễn phí nếu biết rằng:

  1. Đối tác có khả năng chi trả cho công việc đó của bạn (nhưng họ vẫn muốn được làm miễn phí), VÀ/HOẶC
  2. Khối lượng công việc bạn bỏ ra quá nhiều so với những gì bạn nhận được.
Đối với kiểu đối tác số 1, qua vài lần trải nghiệm thì Quyên rút ra một số lưu ý như sau:

Thường công ty sẽ liên lạc với bạn để đề nghị hợp tác với blogger, nếu trong email đầu tiên này mà có nhắc tới chuyện chi phí, hoặc nếu đó là một công ty có tiếng trên thị trường thì bạn cứ yên tâm.

Nếu không thấy đả động gì tới chi phí, bạn hãy tìm hiểu về công ty thông qua trang web, các trang MXH và nhất là LinkedIn (nếu đó là một công ty nước ngoài). Những công ty đàng hoàng thì bao giờ các bộ mặt online này cũng rất chỉn chu, và càng chỉn chu thì càng chứng tỏ là HỌ CÓ TIỀN (để thuê người làm marketing).

Khi đã xác định được là họ có tiền rồi thì bắt đầu tìm hiểu xung quanh trong giới blogger cùng lĩnh vực. Thường blogger hay có các hội nhóm với nhau, ví dụ hội blogger du lịch ở Việt Nam có 2 group kín hoạt động riêng lẻ, admin đều là các travel blogger lâu năm. Bạn có thể post trực tiếp lên group để hỏi các thành viên coi có ai đã từng hợp tác với công ty này hay chưa, hoặc có biết phốt gì về công ty hay không.

Sau khi đã có hết những thông tin căn bản này rồi và xác định được là công ty có khả năng chi trả, hãy liên hệ ngược lại với họ và đề cập trực tiếp đến chi phí. Tuy nhiên, đừng ra giá ngay lập tức mà hãy để họ chủ động thương lượng về giá, vì có thể công ty cũng có budget cho khoản này, nhưng nếu mình ra giá cao hơn mức đó và họ không thể nâng budget lên được thì lại vuột mất cơ hội hợp tác.

Quyên đã từng rơi vào tình huống này nên hiểu là nó thốn tới cỡ nào!!!

Kiểu đối tác số 2 sẽ thường rơi vào tình huống như sau:

Bạn là blogger du lịch/ẩm thực/làm đẹp và được đối tác liên hệ để hợp tác. Vụ hợp tác thường là công ty sẽ gửi sản phẩm miễn phí hoặc mời blogger trải nghiệm dịch vụ miễn phí, đổi lại là những bài sponsored post, PR, v.v… đăng trên blog.

Ở đây sẽ có 2 hướng: Hoặc là bạn đồng ý nhận lời mời và hoàn thành mọi thứ đúng theo thỏa thuận. Hoặc là sẽ có khả năng bạn đang bị đối tác sử dụng chất xám với giá siêu rẻ.

Đối với blogger mới vào nghề, việc được mời trải nghiệm một sản phẩm/dịch vụ miễn phí nghe mới thật là hấp dẫn làm sao, đúng không? Và blogger dễ tự ru ngủ bản thân bằng lối suy nghĩ đơn giản là “đã được hàng miễn phí rồi thì viết bài quảng cáo lại cho họ cũng phải thôi!”

Tuy nhiên, rất nhiều trường hợp món hàng/dịch vụ miễn phí đó hoàn toàn không tương xứng với thời gian, công sức và khối lượng công việc mà bạn bỏ ra để hoàn thành thỏa thuận với đối tác.

Để có thể review cái gì đó, trước tiên bạn phải trải nghiệm nó, nhưng không phải với tâm thế thoải mái của một người tiêu dùng mà là với tác phong làm việc của một chuyên viên QA/QC khó tính. Trong quá trình trải nghiệm đó, bạn còn phải chụp ảnh/quay phim lại những gì mình làm, ghi chú lại những gì được và không được. Sau cùng là các bước như edit bài viết/hình ảnh/nội dung, rồi share bài, tương tác với độc giả, vân vân và mây mây.

Mới nghe qua tưởng đơn giản nhưng thực ra khối lượng công việc như vầy rất lớn, và thường là lớn hơn giá trị của món hàng/dịch vụ kia rất nhiều.

Bởi vậy, hãy tỉnh táo trước khi quyết định hợp tác với những lời đề nghị như vậ, vì rất có thể bạn đang bán rẻ chất xám của mình mà không biết đó!

Hy vọng bài biên này sẽ hữu ích nếu bạn đang gặp phải vấn đề về chuyện nên hay không nên làm việc miễn phí với chiếc blog của mình nhé!

This Post Has 2 Comments

Leave a Reply